werkcafe

Schoonheid

Schoonheid
Het RTL-programma Lelijke Eendjes ontmoet mensen met een lichamelijk kenmerk dat hen – meestal geestelijk – in de weg zit. Plagerijtjes, ernstige pesterijen, en vandaar deelname om het euvel door een plastisch chirurg te laten verhelpen. Prima natuurlijk, maar soms lijkt het wel of afwijken van de standaard echt niet meer kan. Wat is er mis met een lange spitse neus of juist een olijk wipneusje? Waarom schaamte als je tot de spreekwoordelijke vuurtorens behoort?

Lelijke Eendjes heeft een wervingsfilmpje. Daarin zegt de presentatrice, een dertien-in-een-dozijn-blondine: “Heb jij lelijke grote borsten?” Waarmee zij suggereert dat fors afstotelijk is. De dame in kwestie, inderdaad gezegend met een riante boezem, had last van haar rug – dat is wat anders, zij kon haar werk niet goed doen en had blijkbaar geen abonnement bij de sportschool. (Ik ken iemand die wel haar rugspieren traint en zij ziet er fantastisch uit, met een al even imposante maat cup. Ze lijkt er verre van ongelukkig mee.)

Dwangbuis
Televisie, radio en Internet, maar zeker ook de kranten, drukken een zwaar stempel op onze beleving, van wat dan ook. De damsport bijvoorbeeld wordt door “de media” geregeld afgeschilderd als een lelijk eendje, er wordt geringschattend over gedaan – hoewel de laatste tijd een lichte kentering merkbaar is. Artikelen over de sport krijgen niet zelden een kneuterige, weinig vleiende titel mee, en journalisten die er niet in thuis zijn hebben nogal eens moeite om enthousiasme in hun reportages te laten door-klinken. Ook krijgt de sport erg weinig ruimte toebedeeld, met als enige excuus: klein, dus onbelangrijk. Geen wonder dat jongeren die de damsport hebben ontdekt wel tien keer nadenken voordat zij daar openlijk voor uitkomen. Dan kun je beter zeggen dat je op voetbal zit. Hoe kan het toch dat er al gauw besmuikt wordt gelachen om dammen?

En hoe anders is dat bij schaken, de in vele opzichten gelijkwaardige andere grote denksport. (Met excuses aan go, de al even boeiende nummer drie – vooral in Azië succesvol.) Intelligente jongens en meisjes worden door onderwijzers aangespoord te gaan schaken. Dammen valt in de categorie ‘simpel’, daar hoef je niet bijzonder begaafd voor te zijn… Dat klopt, want het damspel is ‘het spel van koningen en de eenvoudige man’, het biedt iedereen een uitdaging. Die leraren houden onbedoeld de ontstane kloof tussen dammen en schaken in stand.

  

Dr. Marion Tinsley, de sterkste speler aller tijden in Amerikaans dammen (checkers), sprak de historische woorden ‘schaken is als een oceaan zo ondoorgrondelijk, dammen als een oneindige put, zo diep’. Een uitdrukking die wellicht verraadt waarom de leek verschillend naar beide spelen kijkt: schaken als de grote, binnen bereik liggende zee vol leven, en dammen als het spel waarvan je niets weet omdat het zicht erop al snel wordt beperkt. Je werpt er een muntje in en wenst dat je er iets van zult begrijpen, om dan toch weer tegen de eigen tekortkomingen aan te lopen. Het vergt veel doorzettings-vermogen om dammen op waarde te kunnen schatten, en de beloning is er naar. Verrassing, verwondering, een wereld op zich. En een spiegel van de ziel want er zijn geen twee dammers te vinden met dezelfde kijk op het spel.

Subtiel
Maar wat is er dan, behalve mysterieus, zo mooi aan dammen? Daarop is wat mij betreft maar één antwoord mogelijk. Een wedervraag: in welk ander spel liggen fijnzinnigheid en spektakel zó dicht bij elkaar? Dammen is een spel met twee gezichten. Het is een positiespel waarin allereerst het doel is een strategie te bedenken, of te volgen wanneer je door anderen vergaarde kennis toepast, op zoek naar onontgonnen terrein. Concreet is het streven slechts een schijf van de tegenstander te winnen, er één meer op het bord te houden. In een partij tussen ‘echte dammers’ is dat bijna altijd doorslaggevend, mits de eigen positie door de schijfwinst niet al te zeer wordt verzwakt. Dit klinkt nogal abstract; in de praktijk betekent het meestal dat degene die het onderspit delft is vastgelopen: alleen offeren houdt het spel aan de gang, en wie meer materiaal heeft kan die voorsprong doorgaans goed vasthouden. Vooruit kunnen kijken is de kunst, want wie loopt het eerst vast?

Damschijven zien er hetzelfde uit; in werkelijkheid is elke schijf anders, het draait om het veld dat de schijf bezet. Positiespel.

Spectaculair
Slaan is verplicht, wat er in de praktijk toe leidt dat je behalve het verbeteren van de positie – zoals gezegd: belangrijke velden controleren, zodat de tegenstander uiteindelijk moet inleveren – ook altijd in de gaten moet houden of de opponent niet ineens allerlei schijven gaat weggeven!! Om er uiteindelijk, nadat de combinatie is afgelopen en de stelling een metamorfose heeft ondergaan, meer over te houden. Ineens kan een prachtig opgebouwde stelling in gruzelementen vallen doordat je zo’n slagzet hebt overzien, of deze niet hebt kunnen ‘berekenen’. De dooddoener “ik stond gewonnen” is onder dammers een veelvoorkomende, waarmee zij bedoelen te zeggen dat ze een stelling hadden bereikt waarin bij ‘normaal spel’ de winst een kwestie zou zijn van geen fouten meer maken. Maar ja, ‘in een zetje’ gelopen…

  

Denk daar maar eens aan als het damspel wordt verguisd, als zou het een simpel en “vlak” spelletje zijn. Niets is minder waar: de unieke samenkomst van positiespel en combinatiespel maakt dat dammen het aantrekkelijkste spel is van allemaal. Voor wie het wil zien. Het kost veel tijd om er bedreven in te worden (strategische kennis opdoen, trainen op combinaties) en het vraagt openheid, om gewoon eens die – eenvoudige! – spelregels aan te leren, om composities na te kunnen spelen. Daar hoef je echt geen sterke speler (en geen man) voor te zijn, zoals je ook zelf geen Federer hoeft te zijn om van zijn tennis te kunnen genieten.

Kunst
Composities? Wist u dat dammen naast sport ook kunst is? Op de spelregels is nota bene een hele kunstgeschiedenis gebaseerd, die teruggaat tot de 16e eeuw – het spel is veel ouder, heeft een zeer rijke cultuurhistorie, maar stellingen werden niet eerder genoteerd. De slagplicht, die vaak ook schuifplicht inhoudt, levert zo oneindig veel mogelijkheden op dat het damspel niet is voorbehouden aan spelen met z’n tweeën; je kunt ook zelf combinaties bedenken, strevend naar de verrukking van verrassing, eerst voor jezelf, later voor het publiek door middel van publicatie. Iemand die ‘alléén zit te dammen’ is dus of aan het componeren (problemist), of aan het oplossen (oplosser), of hij – soms zij – analyseert een gespeelde partij (partijspeler).

Nederland had tot een jaar of dertig geleden enorm veel damrubrieken in de kranten, en daarnaast vele periodieken speciaal voor het damspel in al haar gedaanten; en juist in die tijdschriften is veel gediscussieerd over hoe een compositie er uit moet zien, wat mooi en goed is en wat niet. (Smaken verschillen!) Composities uit de jaren twintig zien er heel anders uit dan die van een halve eeuw geleden, en die van nu zijn weer verder geëvolueerd in vorm, techniek en stijl. Er is een ontwikkeling gaande, zoals in de schilderkunst en in de muziek. Probleem: onbekend maakt onbemind, de verdere voortgang is ongewis.

Grootmeesters
Anno nu is het damspel – als in een afgesloten put –  vrijwel alleen online publiekelijk toegankelijk. Niet vreemd dat daar vrijwel alleen dammers hun heil vinden op damsites, want welke potentiële nieuwkomer belandt uit zichzelf op die sites? Maar juist dankzij Internet kan het spel wereldwijd worden ontdaan van haar stof – opgelopen in de afgelopen decennia, door de nadruk op beeldcultuur (TV!) en fysieke sport. De schitterende partijen van grootmeesters (Sijbrands, Georgiev en de nieuwe generatie jonge topspelers) alsook de briljante ideeën van kunstenaars (Hermelink, Kuyken, Zubov, enzovoort) liggen er gratis voor het oprapen. Gratis!

Jean-Jacques Rousseau, de filosoof, een hartstochtelijk doch zwak dammer, zei ooit: dammen is een eenvoudig spel, dat genieën baart. Een even korte als ware formulering, waarin de term ‘eenvoudig’ een kortzichtig mens op het verkeerde been zet.

Zij die het damspel beschimpen wordt de “sportschool” aangeraden, opdat men zich niet weer laat verleiden tot het napraten van anderen. Het damspel heeft geen chirurgie nodig, want voor wie het wil zien is zij Miss Universe.

3 Vind ik leuk
3 Vind ik leuk leden vinden dit artikel leuk
107 keer bekeken

Reageren

Reacties

Er zijn nog geen reacties op dit bericht.